Όταν η Κίνα ξεκίνησε πριν από δεκαετίες τα τεράστια προγράμματα αναδάσωσης, στόχος της ήταν να τιθασεύσει την ερημοποίηση και να αναγεννήσει υποβαθμισμένα οικοσυστήματα. Κανείς όμως δεν περίμενε ότι η φύτευση δισεκατομμυρίων δέντρων θα κατάφερνε κάτι ακόμη πιο βαθύ και δύσκολο να προβλεφθεί: να αλλάξει τον ίδιο τον υδρολογικό χάρτη της χώρας.
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Earth’s Future δείχνει ότι η μαζική αναδάσωση στην Κίνα τα τελευταία 20 χρόνια έχει μετακινήσει τεράστιες ποσότητες νερού στην ατμόσφαιρα, μεταβάλλοντας τις βροχοπτώσεις σε ολόκληρη την επικράτεια.
Πώς τα δέντρα επηρέασαν τον κύκλο του νερού
Η επιστημονική ομάδα που πραγματοποίησε την έρευνα παρακολούθησε την αλλαγή στη βλάστηση από το 2001 έως το 2020 και κατέληξε σε ένα εντυπωσιακό συμπέρασμα:
Η αύξηση των δασών στην ανατολική και βόρεια Κίνα-περιοχές που καλύπτουν σχεδόν τα 3/4 της χώρας-οδήγησε σε σημαντική μείωση των διαθέσιμων υδάτινων πόρων. Αντίθετα, το Θιβετιανό Οροπέδιο και νοτιότερες περιοχές κατέγραψαν αύξηση των βροχοπτώσεων.
Η εξήγηση βρίσκεται στη λειτουργία των δέντρων:με τις βαθιές ρίζες τους απορροφούν νερό από το έδαφος και το απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα μέσω της εξατμισοδιαπνοής. Όμως το νερό αυτό, αντί να επιστρέψει ως βροχή στις ίδιες περιοχές, μεταφέρθηκε από τους ανέμους σε άλλες ζώνες – ακόμη και 7.000 χιλιόμετρα μακριά.
Πού κέρδισε και πού έχασε η Κίνα
Τα μεγάλα αναδασωτικά προγράμματα όπως το «Μεγάλο Πράσινο Τείχος» και το «Grain for Green» είχαν θεαματικά αποτελέσματα: η δασική κάλυψη της χώρας αυξήθηκε από 10% σε πάνω από 25%, συμβάλλοντας στη μάχη κατά της ερημοποίησης.
Ωστόσο, η ανακατανομή του νερού δημιούργησε νέες προκλήσεις:
- Στην ανατολική και βόρεια Κίνα, όπου ήδη υπάρχει έλλειψη υδάτινων πόρων, οι επιστήμονες καταγράφουν μείωση στη διαθεσιμότητα γλυκού νερού.
- Στο Θιβετιανό Οροπέδιο και τον νότο, βροχοπτώσεις αυξήθηκαν, σε κάποιες περιπτώσεις σημαντικά.
Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν αναλογιστούμε ότι ο βορράς της Κίνας διαθέτει μόλις το 20% του νερού της χώρας, αλλά φιλοξενεί το 46% του πληθυσμού και τη μεγάλη πλειονότητα της γεωργικής παραγωγής.
Τι σημαίνει αυτό για τον υπόλοιπο κόσμο
Η Κίνα δεν είναι η μόνη χώρα που επενδύει στη μαζική αναδάσωση ως λύση για την κλιματική κρίση. Η νέα έρευνα όμως υπενθυμίζει κάτι κρίσιμο:
Η φύτευση δέντρων δεν είναι πάντα «ουδέτερη» παρέμβαση στη φύση. Μπορεί να ανακατευθύνει υδάτινους πόρους, να δημιουργήσει τοπική ξηρασία ή να αυξήσει τις βροχοπτώσεις αλλού, αλλάζοντας την ισορροπία ενός ευρύτερου οικοσυστήματος.
Όπως εξηγεί ο καθηγητής Άρι Στααλ, ένας από τους επικεφαλής της μελέτης:«Η κλίμακα των αλλαγών στη βλάστηση μπορεί να αναδιαμορφώσει τον κύκλο του νερού. Το πού τελικά πέφτει η βροχή είναι αυτό που καθορίζει αν μια παρέμβαση είναι θετική ή αρνητική.»
Το συμπέρασμα: η φύση δεν λειτουργεί με απλές εξισώσεις
Η Κίνα πέτυχε σημαντικά οφέλη στην καταπολέμηση της διάβρωσης και της ερημοποίησης. Όμως, χωρίς να το περιμένει, άλλαξε την ίδια τη ροή των υδάτων στην ατμόσφαιρα.
Η περίπτωση αυτή δείχνει ότι τα μεγάλα περιβαλλοντικά έργα απαιτούν βαθιά κατανόηση των οικολογικών συστημάτων: ένα δέντρο δεν είναι απλώς «άλλο ένα δέντρο», αλλά κομμάτι ενός παγκόσμιου μηχανισμού που επηρεάζει κλίμα, νερό και ζωή.
