Η ακρίβεια στην Ελλάδα δεν είναι πια αφηρημένη έννοια. Είναι το «σοκ» στο ταμείο, το καρότσι που μένει μισογεμάτο, οι συνήθειες που κόβονται μία-μία. Την περίοδο 2020-2025 η αγορά τροφίμων πέρασε από αλλεπάλληλες κρίσεις – πανδημία, ενεργειακό άλμα, ακρίβεια στις πρώτες ύλες, κλιματικές καταστροφές. Το αποτέλεσμα ήταν ένα εκρηκτικό μείγμα ανατιμήσεων, με ορισμένα προϊόντα να ακρίβαινουν μέχρι και 60-70%.
Παρακάτω παρουσιάζουμε τη «μεγάλη 20άδα» των προϊόντων που χτύπησαν περισσότερο την τσέπη των καταναλωτών, αλλά και τους βασικούς μηχανισμούς που τροφοδότησαν το κύμα της ακρίβειας.
Πώς άλλαξε ο λογαριασμός στο σούπερ μάρκετ
Η πενταετία 2020-2025 διαμόρφωσε ένα εντελώς νέο επίπεδο τιμών. Πολλά προϊόντα δεν επέστρεψαν ποτέ στα επίπεδα της προ πανδημίας εποχής, ακόμη κι όταν ο πληθωρισμός «φρέναρε».
Χονδρικά, μπορούμε να ξεχωρίσουμε δύο κατηγορίες:
- Προϊόντα που έγιναν σχεδόν είδος πολυτελείας (κρέας, ελαιόλαδο, σοκολάτα, καφές).
- Καθημερινά αγαθά που αυξήθηκαν «σιωπηλά», αλλά επιβαρύνουν σταθερά το μηνιαίο budget (ζυμαρικά, όσπρια, γάλα, ρύζι κ.ά.).
Τα 10 προϊόντα με τις μεγαλύτερες αυξήσεις
1. Αρνί και κατσίκι: από κυριακάτικη συνήθεια σε «έξοδο»
Το αρνί και το κατσίκι σημείωσαν τη μεγαλύτερη άνοδο, περίπου +67% μέσα σε πέντε χρόνια.
- Τιμή 2020: γύρω στα 8 €/κιλό
- Τιμή 2025: περίπου 13,9-14,2 €/κιλό
Η εκτίναξη στο κόστος των ζωοτροφών και η μείωση της εγχώριας παραγωγής μεταμόρφωσαν το πασχαλινό -και όχι μόνο- τραπέζι σε οικονομική πρόκληση.
2. Μοσχάρι: η «βαριά πληγή» των νοικοκυριών
Το μοσχαρίσιο κρέας ακολούθησε κατά πόδας, με αύξηση περίπου 66%.
- Από ~10 €/κιλό
- Έφτασε στα 16-17 €/κιλό
Η Ε.Ε. παρήγαγε λιγότερο μοσχάρι, οι εισαγωγές ακριβύνθηκαν και η Ελλάδα -που καλύπτει μεγάλο μέρος της ζήτησης από το εξωτερικό- βρέθηκε με έναν από τους υψηλότερους λογαριασμούς στο ράφι.
3. Σοκολάτες: η «γλυκιά» απόλαυση που έγινε ακριβή
Και όμως, ανάμεσα στα πρωταθλητικά της ακρίβειας βρέθηκαν και οι σοκολάτες, με άνοδο σχεδόν +61%.
- Από περίπου 1 € η πλάκα
- Κοντά στα 1,60 €
Η διεθνής κρίση στο κακάο, με κακές σοδειές και ασθένειες σε χώρες της Δυτικής Αφρικής, απογείωσε την τιμή της πρώτης ύλης. Αντίστοιχη άνοδος, γύρω στο +58%, καταγράφεται και για τη σκόνη κακάο, από 2,50 σε περίπου 4 €.
4. Ελαιόλαδο: ο «υγρός χρυσός» ξανά… χρυσός
Το ελληνικό ελαιόλαδο έγινε ακριβότερο κατά σχεδόν 44%.
- Από 5,5-6 €/λίτρο
- Στα 8,5-9 €/λίτρο
Κακές χρονιές, ασθένειες των ελαιόδεντρων και η γενικευμένη μείωση παραγωγής σε Ελλάδα και Μεσόγειο μείωσαν την προσφορά, την ώρα που η διεθνής ζήτηση έμενε ισχυρή.
5. Καφές: το πρωινό «καύσιμο» που πλήρωσε τον καιρό
Ο καφές ανατιμήθηκε κατά περίπου 44%.
- Από 6,50 €
- Στα περίπου 9,50 €
Ξηρασίες και παγωνιές σε Βραζιλία, πλημμύρες σε Κολομβία, σε συνδυασμό με την κρίση στα ναύλα των containers, ανέβασαν την τιμή στην πηγή – και φυσικά στο ράφι.
6. Τυριά: πίεση από ζωοτροφές και γάλα
Τα τυριά κατέγραψαν άνοδο γύρω στο +41%.
- Από 8,5 €/κιλό
- Στα περίπου 12 €/κιλό
Το αυξημένο κόστος γάλακτος, που με τη σειρά του πληρώνει τις ακριβές ζωοτροφές, έκανε πιο ακριβό σχεδόν όλο το φάσμα των τυροκομικών.
7. Αυγά: καθημερινό προϊόν, διπλή πίεση
Τα αυγά ανέβηκαν περίπου +37%.
- Από 2,20 € η συσκευασία
- Στα 3,10 €
Αύξηση στο κόστος ενέργειας (φωτοπάρκα, ψύξη, μεταφορά) και στις ζωοτροφές «γράφτηκε» απευθείας στο τελικό προϊόν.
8. Νωπά λαχανικά: όταν ο καιρός αποφασίζει
Τα φρέσκα λαχανικά είδαν συνολική αύξηση περίπου +36%. Ντομάτες, αγγούρια και άλλα βασικά της σαλάτας επηρεάστηκαν από:
- παρατεταμένους καύσωνες,
- βροχοπτώσεις σε ακατάλληλες περιόδους,
- ζημιές σε καλλιέργειες.
Η κλιματική αστάθεια έκανε τις τιμές τους να ανεβοκατεβαίνουν με έντονες διακυμάνσεις.
9. Ψωμί: το πιο συμβολικό τρόφιμο του τραπεζιού
Το ψωμί αυξήθηκε κατά περίπου 36%.
- Από 0,90 €
- Στα 1,25 €
Η ανατίμηση στο αλεύρι, η ακριβή ενέργεια για φούρνους και φούρνισμα, αλλά και τα αυξημένα ενοίκια, δημιούργησαν ένα νέο επίπεδο τιμών που δύσκολα υποχωρεί.
10. Σοκολάτα & κακάο – ξανά στο προσκήνιο
Η άνοδος των παραγώγων κακάο (σοκολάτες, σκόνη, ροφήματα) συνολικά δείχνει κάτι σημαντικό: πλέον δεν ακριβαίνουν μόνο τα «βασικά», αλλά και τα μικρά καθημερινά κεράσματα που λειτουργούσαν ως «ψυχολογικό οξυγόνο» μέσα στην κρίση.
Οι «αθόρυβες» ανατιμήσεις που άλλαξαν το καλάθι
Πέρα από τους «πρωταγωνιστές» της ακρίβειας, υπάρχει και μια δεύτερη ομάδα προϊόντων που δεν πρωταγωνιστούν στα πρωτοσέλιδα, αλλά είναι σταθερά στο καρότσι.
Ζυμαρικά: η φθηνή λύση που δεν είναι πια τόσο φθηνή
Τα ζυμαρικά είδαν αυξήσεις γύρω στο +35%, καθώς το σιτάρι και η ενέργεια έγιναν ακριβότερα. Όταν ένα προϊόν καταναλώνεται σχεδόν καθημερινά, ακόμη και η μικρή διαφορά στην τιμή γίνεται τεράστιο άθροισμα στο τέλος του μήνα.
Όσπρια: χτυπήθηκαν και οι «φθηνές πρωτεΐνες»
Φακές, ρεβίθια και φασόλια ανέβηκαν περίπου +34%.
- Ενδεικτικά, οι φακές από 1,50 € πήγαν κοντά στα 2 €.
Τα όσπρια, που θεωρούνταν η οικονομική λύση για υγιεινή διατροφή, πλέον δεν είναι τόσο «φθηνό» υποκατάστατο του κρέατος.
Ζάχαρη: από τις διεθνείς αγορές στο ελληνικό ράφι
Η ζάχαρη αυξήθηκε κατά περίπου +32%, επηρεάζοντας όχι μόνο τη λιανική τιμή, αλλά και μια σειρά άλλων προϊόντων (γλυκά, αναψυκτικά, έτοιμα επιδόρπια).
Γάλα, γιαούρτι και γαλακτοκομικά
- Γάλα: περίπου +30% (1,10 → 1,45 €).
- Γιαούρτι: γύρω στο +26%.
Πρόκειται για προϊόντα που καταναλώνονται σε καθημερινή βάση, άρα ακόμη και μια «μέτρια» αύξηση ποσοστιαία μεταφράζεται σε σημαντική ετήσια επιβάρυνση.
Φρούτα και λαχανικά: πορτοκάλια, πατάτες, χυμοί
- Πορτοκάλια: περίπου +29%, λόγω μειωμένης παραγωγής και ακραίων καιρικών φαινομένων.
- Πατάτες: άνοδος κοντά στο +28%.
- Χυμοί: γύρω στο +25%.
Σημαντική είναι και η αύξηση στο αλεύρι (~+27%), που περνάει σε ψωμί, πίτες, ζύμες, αλλά και στο ρύζι (+22%), άλλο ένα βασικό τρόφιμο της ελληνικής κουζίνας.
Πώς φτάσαμε εδώ: οι 5 βασικές αιτίες της ακρίβειας
1. Η έκρηξη στο κόστος ενέργειας
Από το 2021 και μετά, φυσικό αέριο, πετρέλαιο και ηλεκτρικό ρεύμα αυξήθηκαν απότομα. Αυτό σήμαινε:
- ακριβότερη ψύξη, κατάψυξη και αποθήκευση τροφίμων,
- εκτίναξη στο κόστος μεταφορών (φορτηγά, πλοία),
- μεγαλύτερα λειτουργικά έξοδα σε φούρνους, κρεοπωλεία, γαλακτοβιομηχανίες.
Όταν η ενέργεια γίνεται τόσο ακριβή, όλη η αλυσίδα -από το χωράφι μέχρι το ράφι- «φουσκώνει» τις τιμές.
2. Ζωοτροφές-φωτιά: γιατί ακριβύνει ό,τι προέρχεται από ζώα
Καλαμπόκι, σόγια και άλλα σιτηρά -που χρησιμοποιούνται για ζωοτροφές- ανέβηκαν θεαματικά λόγω ξηρασιών, πολέμου στην Ουκρανία και αυξημένου κόστους μεταφοράς.
Οι κτηνοτρόφοι πλήρωναν πολύ ακριβότερα για να ταΐσουν τα ζώα, χωρίς να μπορούν να απορροφήσουν τις αυξήσεις. Έτσι, πιο ακριβό έγινε:
- το κρέας (αρνί, κατσίκι, μοσχάρι, χοιρινό),
- τα γαλακτοκομικά,
- τα τυριά και τα αυγά.
3. Μείωση παραγωγής στην Ευρώπη
Σε πολλούς κλάδους -από το μοσχαρίσιο κρέας μέχρι τα εσπεριδοειδή- η παραγωγή στην Ε.Ε. υποχώρησε:
- λόγω εγκατάλειψης μονάδων,
- λόγω ασθενειών και κλιματικής κρίσης,
- λόγω αυξημένου κόστους που έδιωξε πολλούς μικρούς παραγωγούς.
Η Ελλάδα, που εισάγει μεγάλο μέρος των αναγκών της, βρέθηκε να πληρώνει ακριβότερο προϊόν και ακριβότερη μεταφορά.
4. Παγκόσμιες κρίσεις σε κακάο, καφέ, σιτάρι, ηλιέλαιο
- Κακάο: κακές σοδειές σε χώρες της Δυτικής Αφρικής μείωσαν δραστικά την παραγωγή.
- Καφές: ακραία φαινόμενα σε Βραζιλία και Κολομβία δημιούργησαν ελλείψεις.
- Σιτάρι: ο πόλεμος στην Ουκρανία μπλόκαρε εξαγωγές και ανέβασε τα ασφάλιστρα μεταφοράς.
- Ηλιέλαιο: η εξάρτηση από την Ουκρανία οδήγησε σε αμέσως ορατές ανατιμήσεις.
Όταν οι διεθνείς τιμές ανεβαίνουν τόσο απότομα, χώρες εισαγωγείς όπως η Ελλάδα δεν έχουν σχεδόν κανένα περιθώριο άμυνας.
5. Κλιματική κρίση: ο «αόρατος» παράγοντας πίσω από τα ράφια
Παγετοί την άνοιξη, καύσωνες πάνω από 40°C, πλημμύρες σε Θεσσαλία και άλλες περιοχές της Ευρώπης:
- κατέστρεψαν καλλιέργειες,
- μείωσαν αποδόσεις,
- καθυστέρησαν ή ακύρωσαν συγκομιδές.
Το αποτέλεσμα ήταν λιγότερη παραγωγή, άρα υψηλότερες τιμές για φρούτα, λαχανικά και μια σειρά προϊόντων φυτικής προέλευσης.
Γιατί δεν πέφτουν εύκολα οι τιμές – και τι σημαίνει αυτό για το μέλλον
Ακόμη κι όταν ο γενικός πληθωρισμός υποχωρεί, οι τιμές στα τρόφιμα παραμένουν ψηλά. Αυτό συμβαίνει γιατί:
- πολλά κόστη (ενέργεια, μισθοί, ενοίκια) δεν γυρίζουν πίσω στα επίπεδα του 2020,
- οι επιχειρήσεις έχουν κλειδώσει συμβόλαια με ακριβές πρώτες ύλες,
- η κλιματική αβεβαιότητα κάνει τους παραγωγούς πιο επιφυλακτικούς, άρα δεν ρίχνουν εύκολα τις τιμές.
Η ακρίβεια στα τρόφιμα μοιάζει πλέον δομικό χαρακτηριστικό της νέας εποχής και όχι μια προσωρινή «κακοκαιρία».
Τι μπορεί να γίνει – Κράτος και καταναλωτές
Ρόλος Πολιτείας και αγοράς
Για να μετριαστεί η πίεση στα νοικοκυριά, χρειάζονται:
- αυστηροί έλεγχοι σε αισχροκέρδεια και «υπερβολικά» περιθώρια κέρδους,
- ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής (κτηνοτροφίας, αγροτικού τομέα),
- κίνητρα για ενεργειακή αναβάθμιση μονάδων και αποθηκών,
- καλύτερη λειτουργία των προγραμμάτων «καλαθιών» και προσφορών με πραγματική διαφάνεια.
Τι μπορεί να κάνει ο καταναλωτής στην πράξη
Κανένα νοικοκυριό δεν μπορεί μόνο του να «νικήσει» την ακρίβεια, ωστόσο:
- η σύγκριση τιμών (διαφορετικά σούπερ μάρκετ, ηλεκτρονικές πλατφόρμες) βοηθά,
- οι προσφορές και τα ιδιωτικής ετικέτας προϊόντα δίνουν ανάσες,
- ο καλύτερος προγραμματισμός αγορών μειώνει τη σπατάλη,
- η στροφή σε εποχικά φρούτα και λαχανικά περιορίζει το κόστος.
Συμπέρασμα
Η πενταετία 2020-2025 άφησε βαθύ αποτύπωμα στο πορτοφόλι των Ελλήνων. Από το πασχαλινό αρνί μέχρι τη σοκολάτα και τον καφέ, το καλάθι του σούπερ μάρκετ δεν θυμίζει σε τίποτα εκείνο του 2019. Η ακρίβεια στα τρόφιμα δεν είναι μια «παρένθεση», αλλά μια νέα πραγματικότητα που απαιτεί:
- σοβαρές πολιτικές παρεμβάσεις
- και πιο συνειδητές καταναλωτικές επιλογές.
Γιατί πίσω από κάθε ποσοστό αυξήσεων, κρύβεται ένα νοικοκυριό που παλεύει να βγάλει τον μήνα.
