Η εξαώροφη πολυκατοικία, ιδιοκτησία της οικογένειας Αντωνοπούλου που υψώνεται στη γωνία των οδών Αραχώβης και Θεμιστοκλέους, στην πλατεία Εξαρχείων, οικοδομήθηκε το 1932-1933, βάσει σχεδίων του αρχιτέκτονα Κυριακούλη (Κούλη) Παναγιωτάκου (1902-1982), ενός από τους πρωτοπόρους του μοντέρνου κινήματος στην Ελλάδα.
Η πολυκατοικία αυτή, για την οποία ο μεγάλος Ελβετός αρχιτέκνων Le Corbusier σημείωσε “c’ est tres beau” (“είναι πολύ όμορφη”), μια από τις παλαιότερες της Αθήνας (αν και οπωσδήποτε όχι η πρώτη, παρά την ευρύτατα διαδεδομένη εντύπωση), γνωστή και ως “μπλε” (λόγω του αρχικού χρώματός της), θεωρείται σταθμός στην ιστορία της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής.
Πρόκεται στην ουσία για ένα συγκρότημα δύο χωριστών πολυκατοικιών με ανεξάρτητες εισόδους, που επικοινωνούν μόνο στο υπόγειο και το δώμα, και διέθεταν 32 συνολικά διαμερίσματα σε πρώτη φάση (αργότερα προστέθηκαν στο δώμα άλλα επτά), σχεδιασμένα με φροντίδα ώς την τελευταία λεπτομέρεια.
Στις προσόψεις υπήρξε προσπάθεια να σπάσει η μονοτονία του ρασιοναλισμού, χάρις στις εναλλαγές εσοχών και εξοχών, στον σχεδιασμό και τη λειτουργία των ανοιγμάτων, στις πτυχώσεις του τελευταίου ορόφου, κ.τ.λ., στοιχεία που αναδείχθηκαν περαιτέρω από τους τολμηρούς χρωματισμούς που επιμελήθηκε ο ζωγράφος Σπύρος Παπαλουκάς (τερακότα στη βάση και τα εσωτερικά των στηθαίων, μπλε στους κύριους όγκους, λευκό στα κουφώματα), του οποίου οι μελέτες στη λαϊκή αρχιτεκτονική και τη μεταβυζαντινή αγιογραφία βρήκαν άριστη εφαρμογή με ένα τρόπο πραγματικά επαναστατικό στην μπλε πρόσοψη του αθηναϊκού μοντερνισμού.
Ιδιαίτερη μέριμνα είχε δοθεί επίσης στη μορφή και την ποιότητα κατασκευής των κοινόχρηστων χώρων (είσοδοι, θυρωρεία, διάδρομοι, κλιμακοστάσια, πλυντήρια κ.τ.λ.), με αποκορύφωμα το μεγάλο κοινό εντευκτήριο στο δώμα, με καταπληκτική θέα, ένα μοναδικό, πράγματι, εύρημα στο πλαίσιο ενός οράματος κοινωνικής επαφής και συνεύρεσης των ενοίκων, “μιάς γειτονιάς καθ’ ύψος”, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η αρχιτέκτων Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη (ανηψιά του αρχιτέκτονα Κούλη Παναγιωτάκου) στο βιβλίο της.
Η Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη αναφέρει επίσης: «Εχω την αίσθηση ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής δεν ήξεραν τι θα πει ένταξη στο περιβάλλον. Η Μπλε Πολυκατοικία ήταν μια μπουνιά στον ιστό της πόλης. Αλλά οι άνθρωποι εκείνοι είχαν το σθένος και την πίστη ότι αυτό που έκαναν ήταν καλό. Είχαν ιδανικά. Αξίζει να σταθούμε στην επιλογή του επιχειρηματία Αντωνόπουλου, που είχε το θάρρος να αναθέσει σε δύο νεαρούς άνδρες, τον Παναγιωτάκο και τον Παπαλουκά, ένα μεγάλο έργο. Ούτε ο αρχιτέκτονας φοβήθηκε να πει στον ζωγράφο “έλα τώρα να βάψεις εσύ το έργο μου”».
Ο Νίκος Βατόπουλος σε άρθρο του αναφέρει: Η Μπλε Πολυκατοικία είναι το άνοιγμα της σειράς προς τον ελληνικό μοντερνισμό και στον κόσμο των δημιουργών του. Συμβολικά, ο Κούλης Παναγιωτάκος γίνεται με το έργο αυτό πρωτοπόρος, καθώς προτείνει όχι μόνο τη νέα μεσοαστική κατοικία, αλλά και μια ολική αναδιοργάνωση του νοικοκυριού. Σχεδιάζει τα πάντα. Εως το πιο μικρό συρτάρι ή ντουλάπι για την οργάνωση του σπιτιού. Ας μη ξεχνάμε ότι στις αρχές της δεκαετίας του ’30, η οικιακή οικονομία άλλαζε με ταχείς ρυθμούς, καθώς η τεχνολογία απλοποιούσε τις δουλειές του σπιτιού. «Ηταν σχολαστικός ώς την τελευταία λεπτομέρεια», λέει η Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη. «Ο Παναγιωτάκος είχε στον νου του τη βολή της νοικοκυράς της εποχής. Ηταν όλα τακτικά και της τα είχε όλα άψογα!».
Στο ισόγειο το κοσμικό café floral. Ένα υπέροχο και ανεπιτήδευτο κοσμικό καφε-ζαχαροπλαστείο, που τις «σεράνο» και τα «σικάγο» του, τα λάτρεψαν μικροί και μεγάλοι.
Η Μπλε πολυκατοικία υπήρξε κατοικία σημαντικών ανθρώπων της πολιτικής πνευματικής και κοινωνικής ζωής σύγχρονης Ελλάδας: μεταξύ άλλων διέμεναν σ’ αυτήν ο πολιτικός Λεωνίδας Κύρκος, οι ηθοποιοί Αλέξης Μινωτής, Κατίνα Παξινού, Δημήτρης Μυράτ και Δημήτρης Χόρν, η τραγουδίστρια της νίκης Σοφία Βέμπο, η συγγραφέας Λιλή Ζωγράφου (απόγονος του Εθνικού μας ποιητή Δ. Σολωμού), ο Ηρακλής Αποστολίδης και ο γιος του Ρένος, ο δημοσιογράφος Φρέντυ Γερμανός, η κόρη του Ιωάννου Μεταξά κ.α.
Δανείζομαι από ένα άρθρο του Δημήτρη Χουλιαράκη «Από την ταράτσα της πολυκατοικίας, όπου είχε εγκαθιδρυθεί από την πιτσιρικαρία ένας μικρός παιδότοπος με βόλους, αμάδες και μακριά γαϊδούρα, μπορούσες να κατοπτεύσεις όλη την περιοχή: από τον αντικρινό φούρνο της γειτονιάς, στη γωνία Αραχώβης και Εμμανουήλ Μπενάκη, όπου στη διάρκεια των Δεκεμβριανών παραφύλαγε με το όπλο στο χέρι ένας Ελασίτης που φορούσε στο κεφάλι, αντί δίκοχου, μια γκρι χαρτοσακούλα του μπακάλη, ως τα μαγαζιά της πλατείας: το μαγέρικο και το παπουτσάδικο του Αρμένη, το παντοπωλείο του Εξαρχου, το φαρμακείο του Οικονόμου στη γωνία της Σολωμού και το γαλατάδικο του Παπαζήση, του ευγενικού, νηφάλιου και φιλοσοφημένου εκείνου καταστηματάρχη. Η πολυκατοικία αποτελούσε ορόσημο μεταξύ του λόφου του Στρέφη, που ήταν οχυρό του ΕΛΑΣ και του Χημείου (Ναυαρίνου και Σόλωνος) που κατείχε η Χωροφυλακή και δεχόταν βολές και από τις δύο κατευθύνσεις»
Ιστορικά η μπλέ πολυκατοικία κτίστηκε στην περιοχή που ονομαζόταν Πιθαράδικα, λόγω των εργαστηρίων που υπήρχαν στην περιοχή, μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα και κατασκεύαζαν πιθάρια. Το νεώτερο όνομα της περιοχής προήλθε από έναν έμπορο ονόματι Έξαρχο, που διατηρούσε στην οδό Θεμιστοκλέους μεγάλο –για τα δεδομένα της εποχής– κατάστημα γενικού εμπορίου.
Στις αρχές του 19ου αιώνα τα Εξάρχεια, και συγκεκριμένα η οδός Τζαβέλα, θεωρούνταν το σύνορο της πόλης της Αθήνας. Αρχικά στη συνοικία αυτή κατοικούσαν οικοδόμοι και τεχνίτες από τις Κυκλάδες, ενώ από το 1865 που εντάχθηκε στο σχέδιο πόλης άρχισε σταδιακά να αναπτύσσεται. Η στέγαση εκεί των τμημάτων του Πανεπιστημίου και του Πολυτεχνείου της Αθήνας, προσέλκυσε από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι και τις μέρες μας, διανοούμενους και φοιτητές. Στα Εξάρχεια έγινε η πρώτη εξέγερση φοιτητών, τα γνωστά «Σκιαδικά», αποτελώντας έτσι ήδη από τότε σημείο αγώνα των φοιτητών… Η πρώτη συνάντηση ιδρυτών του ΕΑΜ έγινε στις 27 Σεπτεμβρίου 1941 σε σπίτι της οδού Μαυρομιχάλη.
Πίσω από το Πολυτεχνείο, Μπουμπουλίνας και Τοσίτσα, διαδραματίστηκε στις 5/3/1943 πολύνεκρη σύγκρουση ένοπλων κατακτητών με άοπλους Αθηναίους, που διαδήλωναν διαμαρτυρόμενοι για τα σχέδια να σταλούν Έλληνες πολίτες για αναγκαστική εργασία στη Γερμανία… Στα Δεκεμβριανά του 1944, η περιοχή βρισκόταν ανάμεσα σε δύο στρατόπεδα. Συγκεκριμένα οι Ελασίτες ήταν οχυρωμένοι στον λόφο του Στρέφη και τα γύρω κτίρια ενώ οι κυβερνητικοί στο Χημείο και Κολωνάκι. Κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών σημειώθηκαν πολλές μάχες, ενώ για λίγο καιρό μέχρι και η περίφημη «μπλε πολυκατοικία» στη γωνία πλατείας Εξαρχείων και οδού Αραχώβης, είχε καταληφθεί από Ελασίτες για να εγκατασταθεί πολυβόλο.
Oι ΕΛΑΣίτες που είχαν στήσει το πολυβόλο στη μπλε πολυκατοικία ήταν ο… Λεωνίδας Κύρκος! Από το μπαλκόνι του πατρικού του πυροβολούσε το τανκ των βρετανών που ήθελε να μπει στο Πολυτεχνείοαπό την πύλη της Στουρνάρη. Το ίδιο, μάλλον, τανκ προσπάθησε να εξουδετερώσει ένας φοιτητής αρχιτεκτονικής από το λόχο Λόρδος Βύρων της ΕΠΟΝ (Πολυτεχνείου) με μία χειροβομβίδα αλλά αυτή έσκασε νωρίτερα και τον τραυμάτισε στο πρόσωπο χάνοντας το ένα του μάτι. Ήταν ο Ιωάννης Ξενάκης που μετά έφυγε για Γαλλία με το «Μαραρόα» κι έγινε γνωστός συνθέτης. Επίσης, στη Μπουμπουλίνας, σχεδόν γωνία με Στουρνάρη, στο πεζοδρόμιο του Πολυτεχνείου, υπήρχε παλιότερα το μνημείο ενός πρύτανη, που τον εκτέλεσε ο λόχος Λόρδος Βύρων επειδή συνεργάστηκε με τους Γερμανούς. Τώρα το έχουν κρύψει μέσα σε ένα μυστήριο κουτί, στυλ ΚΑΦΑΟ.
Στην οδό Μπουμπουλίνας επί κατοχής λειτουργούσαν κρατητήρια των Γερμανών και αργότερα, επί χούντας, ήταν η Γενική Ασφάλεια. Στην ταράτσα της βασάνιζαν του Αντρέα (Λεντάκη) και τον έκανε τραγούδι ο Θεοδωράκης. Το κτίριο το αγόρασε το 1991 το ΚΚΕ και μετά το ξαναπούλησε στο κράτος όπου και εγκαταστάθηκε το Υπουργείο Πολιτισμού.
