Μπορεί για τον μέσο Ευρωπαίο η ιδέα ενός μπισκότου από γρύλο να φαντάζει σενάριο επιστημονικής φαντασίας, όμως για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτελεί μια χειροπιαστή πραγματικότητα με «βούλα» νόμου. Η είσοδος των βρώσιμων εντόμων στο καθημερινό μας διαιτολόγιο δεν είναι πλέον μια εκκεντρική γαστρονομική τάση, αλλά μια στρατηγική κίνηση της ΕΕ για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και την αναζήτηση βιώσιμων πηγών πρωτεΐνης.
Με τον πρόσφατο Κανονισμό 2023/5, η μερικώς απολιπασμένη σκόνη οικιακού γρύλλου (Acheta domesticus) προστέθηκε στη λίστα των εγκεκριμένων «νέων τροφίμων» (Novel Foods), ανοίγοντας τον δρόμο για τη χρήση της σε ψωμί, ζυμαρικά, μπάρες δημητριακών και γλυκίσματα.
Ποια έντομα έχουν πάρει το «πράσινο φως»
Η λίστα των εγκεκριμένων συστατικών μεγαλώνει σταδιακά. Μέχρι στιγμής, τέσσερα είδη εντόμων έχουν λάβει έγκριση κυκλοφορίας:
- Οικιακός γρύλλος: Σε μορφή σκόνης, κατεψυγμένος ή αποξηραμένος.
- Κίτρινο αλευροσκουλήκι: Η προνύμφη του σκαθαριού Tenebrio molitor.
- Μεταναστευτική ακρίδα: Πλούσια πηγή πρωτεΐνης για διάφορα παρασκευάσματα.
- Μικρός αλευροσκώληκας: (Alphitobius diaperinus), που χρησιμοποιείται κυρίως σε μορφή πολτού ή σκόνης.
Σημειώνεται πως ακόμη 8 αιτήσεις βρίσκονται υπό εξέταση από την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA), γεγονός που προμηνύει μια αγορά που θα αριθμεί σύντομα τουλάχιστον 12 διαφορετικά διατροφικά προϊόντα με βάση τα έντομα.
Το «αγκάθι» των αλλεργιών και η σήμανση
Η μεγαλύτερη ανησυχία των καταναλωτών, πέρα από το πολιτισμικό σοκ, εστιάζεται στην ασφάλεια και την ενημέρωση. Η EFSA έχει προειδοποιήσει ότι οι πρωτεΐνες εντόμων μπορούν να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα σε άτομα που έχουν ήδη αλλεργία στα:
- Καρκινοειδή (γαρίδες, καραβίδες κ.λπ.)
- Μαλάκια
- Ακάρεα της σκόνης
Το πρόβλημα εντείνεται από την επιστημονική ορολογία στις συσκευασίες. Είναι εξαιρετικά δύσκολο για τον μέσο καταναλωτή να αναγνωρίσει ότι πίσω από τον λατινικό όρο Alphitobius diaperinus κρύβεται μια προνύμφη εντόμου. Επιπλέον, υπάρχει έντονη κριτική για τα «ψιλά γράμματα» στο πίσω μέρος των συσκευασιών, που καθιστούν την αναγνώριση αυτών των συστατικών πρόκληση για τον αγοραστή.
Τι απαντά η Κομισιόν
Σε σχετικές ερωτήσεις για την προστασία των καταναλωτών, η Επίτροπος Υγείας, Στέλλα Κυριακίδου, ξεκαθάρισε ότι η νομοθεσία (Κανονισμός 1169/2011) είναι σαφής: Η αναγραφή όλων των συστατικών είναι υποχρεωτική, ευκρινής και σε εμφανές σημείο. Η συγκεκριμένη ονομασία του εντόμου πρέπει να περιλαμβάνεται υποχρεωτικά στη λίστα, ώστε ο καθένας να μπορεί να επιλέξει αν θα το καταναλώσει ή όχι.
Γιατί συμβαίνει αυτό τώρα;
Η στροφή στην εντομοφαγία δεν είναι τυχαία. Η παραγωγή εντόμων απαιτεί:
- Ελάχιστο νερό και τροφή σε σύγκριση με την κτηνοτροφία.
- Πολύ μικρότερες εκτάσεις γης.
- Σχεδόν μηδενικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
«Εναπόκειται στους καταναλωτές να αποφασίσουν. Η χρήση εντόμων ως εναλλακτική πηγή πρωτεΐνης είναι κοινή πρακτική σε πολλά μέρη του κόσμου», αναφέρει χαρακτηριστικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Τι να προσέχετε στο ράφι
Αν θέλετε να αποφύγετε ή να δοκιμάσετε αυτά τα προϊόντα, η προσεκτική ανάγνωση της ετικέτας είναι η μόνη λύση. Αναζητήστε τους λατινικούς όρους ή λέξεις όπως «σκόνη γρύλλου» ή «πρωτεΐνη εντόμου».
Το ερώτημα που παραμένει βέβαια αναπάντητο είναι ο μηχανισμός ελέγχου: Πώς θα διασφαλίζεται ότι οι παραγωγοί τηρούν τις αυστηρές αναλογίες αλεύρου εντόμων που προβλέπει η έγκρισή τους; Η απάντηση θα δοθεί στην πράξη, καθώς τα προϊόντα αυτά καταλαμβάνουν ήδη τις πρώτες θέσεις σε εξειδικευμένα εστιατόρια και ράφια με βιολογικά είδη.
